22 جولای 2025- مطالعه ی منتشر شده در نشریه BMJ Open Diabetes Research & Care، نشان داد که داروهای آگونیست گیرنده پپتید شبه گلوکاگون-۱(GLP-1 RAs)، که برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده می شوند، احتمالاً در کاهش خطر زوال عقل نسبت به داروی رایج متفورمین مؤثرتر هستند. این مطالعه که بزرگ ترین تحقیق در نوع خود محسوب می شود، پیشنهاد می کند که راهنمایی های بالینی آینده در درمان دیابت نوع ۲باید داروهایی را در اولویت قرار دهند که هم اثرات کنترل قند خون و هم اثرات محافظت عصبی دارند.
اگرچه تحقیقات قبلی نشان داده اند که هر دو دارو-GLP-1 RAs و متفورمین- می توانند از مغز بیماران دیابتی محافظت کنند، اما تاکنون مقایسه مستقیمی در دنیای واقعی درباره تأثیر این داروها بر خطر زوال عقل انجام نشده بود؛ خطری که در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲حدود ۷۰ درصدبیشتر است. در این مطالعه، محققان با استفاده از داده های ناشناس سلامت الکترونیکی از شبکه تحقیقاتی جهانی Trinetx، وضعیت زوال عقل را در ۸۷۲۲۹ بیمار در هر گروه (میانگین سنی ۵۸سال) که حداقل شش ماه متوالی از یکی از این دو دارو استفاده کرده بودند، بررسی کردند.
نتایج نشان داد که اگرچه تفاوت معناداری در خطر زوال عقل عروقی بین دو دارو وجود نداشت، اما مصرف GLP-1 RAs با کاهش ۱۰ درصدی خطر کلی زوال عقل همراه بود (۲.۵ درصدزوال عقل در مقابل ۵ درصددر گروه متفورمین). به طور خاص، مصرفGLP-1 RAs با کاهش 12 درصدی خطر ابتلا به آلزایمر و کاهش ۲۵ درصدی خطر زوال عقل غیرعروقی نسبت به متفورمین همراه بود. این اثرات مثبت در تمام گروه های سنی مشاهده شد، اما در افراد بالای ۶۰سال، زنان و افراد سفید پوست قوی تر بود. همچنین، خطر مرگ ناشی از هر علت در گروه GLP-1 RAs کمتر بود (۵ درصددر مقابل ۹ درصددر گروه متفورمین).
محققان توضیح دادند که هر دو دارو دارای خواص محافظت عصبی هستند، از جمله کاهش التهاب عصبی و استرس اکسیداتیو، بهبود حساسیت به انسولین، و ارتقاء سلامت عروق مغزی. اما برخلاف متفورمین که عمدتاً از طریق اثرات متابولیکی سیستمیک عمل می کند، GLP-1 RAها مستقیماً بر سیستم عصبی مرکزی اثر می گذارند و از سد خونی-مغزی عبور می کنند. با این حال، ماهیت چند عاملی زوال عقل عروقی- که ناشی از آسیب های عروقی مغز مانند بیماری رگ های کوچک و ضایعات ماده سفید است- چالش هایی جدی برای درمان های دارویی ایجاد می کند.
این مطالعه از نوع مشاهده ای بود و بنابراین نمی تواند نتیجه گیری قطعی درباره رابطه علّی ارائه دهد. همچنین، دوره پیگیری ممکن است برای ارزیابی کامل اثرات شناختی بلند مدت کافی نباشد، به ویژه با توجه به ماهیت پیش رونده بیماری آلزایمر. با این حال، پژوهشگران نتیجه گیری کردند که با توجه به بار سنگین اجتماعی، خانوادگی و اقتصادی زوال عقل مرتبط با دیابت، یافته های این مطالعه اهمیت داروهای GLP-1 RAs را به عنوان درمان های خط اول در مدیریت دیابت نوع ۲برجسته می کند. آنها افزودند که اگرچه مطالعات بلندمدت بیشتری برای تأیید این نتایج لازم است، اما استفاده ازGLP-1 RAs به عنوان داروی اصلی ممکن است نقطه‌عطفی در پیشگیری از عوارض شناختی دیابت باشد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-07-glp-diabetes-drugs-trump-metformin.html